De vorm en inhoud van bedrijfsopleidingen zou moeten aansluiten bij de toenemende dynamiek in het bedrijfsleven. Volgens van den Bosch zou gewerkt moeten worden volgens een methode die 'active sense making' wordt genoemd. Dat houdt in dat managers in onzekere, ingewikkelde situaties snel een eerste inschatting maken op basis van intuïtie. Daarna toetsen ze die inschatting aan wetenschappelijke inzichten, benaderingen en theorieën.
Een voor managers gemakkelijk toegankelijke database met wetenschappelijke inzichten zou hierbij een ondersteunende rol kunnen spelen, aldus van den Bosch. Natuurlijk pleit hij ook voor eigen parochie. Omdat de Open Universiteit ruime ervaring heeft met afstandsonderwijs zou de organisatie geschikt zijn om bij een dergelijke aanpak een rol te spelen.
In het Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1998 werd ook besproken dat de aansluiting tussen universiteiten en hogescholen en de behoefte in de praktijk tekort schiet. Dat wordt in dat plan vooral geweten aan de monodisciplinaire aanpak in de opleidingen. Er wordt geopperd dat een financiering van de universiteiten die mede afhankelijk is van de arbeidsmarktpositie van de afgestudeerden een oplossing zou kunnen bieden. Universiteiten zouden dan de vrijheid krijgen om zelf te werken aan het gewenste resultaat.
Ik kan me goed vinden in de stelling dat veel opleidingen te 'schools' zijn. In de eigen studie maar ook als ik soms gastcolleges geef of op een andere manier iets meemaak van het onderwijs aan universiteiten en hogescholen valt me iedere keer weer op dat de nadruk toch nog steeds ligt op het aanleren van reproductie van kennis. In mijn studietijd heb ik met een aantal studenten in de faculteitsraad nog eens geprobeerd tot een vak 'leren studeren' te komen in de propaedeuse economie. Dat is niet gelukt omdat hoogleraren dit soort initiatieven niet wetenschappelijk vinden, of de relatie met hun eigen vakgebied niet zien. Nog steeds ben ik van mening dat er grote behoefte is, ook in de praktijk, naar het opdoen van metavaardigheden. Hoe bestudeer ik dingen, hoe bedenk ik zelf een theorie of een model, hoe toets ik of iets waar is, hoe communiceer ik wat ik meen te begrijpen en zo voort.
Zelfstandig kunnen leren, interpreteren en ook toepassen is iets wat je tot op zekere hoogte los kunt leren van de inhoud van hetgeen je bestudeert. Ik zie dit niet in opleidingen en in mijn praktijk van het maken van opleidingen en opleidinsmedia voor bedrijven zie ik ook niet dat mensen de vaardigheden voldoende bezitten. Dat maakt het moeilijker in een snel veranderende en ingewikkelde omgeving overeind te blijven.
Dat soort vaardigheden is broodnodig om een database zoals door Van den Bosch voorgesteld te kunnen gebruiken, of anders zeker om zo'n database ooit te bedenken en vullen.
Hoe krijgen we opleidingen nu zo ver om aan te bieden wat nodig is in de praktijk?
-
Inzichten van binnenuit, zoals in dit geval bij de Open Universiteit bij monde van Prof dr van den Bosch is natuurlijk een goed begin.
-
Een overheid die de financiering van onderwijsinstellingen aanpast aan de gewenste resultaten is ook een goed idee lijkt me. Daar zal echter altijd – en tot op zekere hoogte terecht - een tegenbeweging blijven bestaan van de mensen die de wetenschap niet te makkelijk willen verkwanselen aan het bedrijfsleven.
-
Een marktbeweging die ik zelf onvoldoende sterk zie maar die ik wel zou verwachten is een beweging van de onderwijsinstellingen richting de lucratieve bedrijfsopleidingenmarkt. Natuurlijk zijn er veel initiatieven op dit terrein maar ik moet de eerste organisatie nog zien die bij het afgeven van een diploma ook kansen biedt de kennis later op te frissen, aan te vullen of specifieker te maken naar de behoefte in de loopbaan. Of een onderwijsinstelling die bedrijven de kans biedt om een updategarantie aan te schaffen voor een werknemer afkomstig van die opleiding. Ik zou verwachten dat zowel naar studenten als naar bedrijven een signaal wordt gegeven dat een opleiding graag een relatie houdt en ook actief wil zijn in het verdere proces van levenslang leren. Het openstellen van afstandsonderwijsmateriaal uit het curriculum van vandaag aan studenten uit het verleden zou een goed begin kunnen zijn. Of je moet zo dapper zijn als het MIT en gewoon alle opleidingsmateriaal in electronische vorm aan de hele wereld aan te bieden…
Behalve de opleidingen is er ook de kant van het bedrijfsleven. Wat kunnen die doen aan een betere aansluiting?
-
Bedrijven kunnen energie steken in het uitdragen van de behoeften richting opleidingen. In de nota Kennis in Beweging van het Ministerie van Economische Zaken lees je terecht dat hieraan nog gewerkt kan worden. Grote bedrijven doen dit al, kleinere bedrijven hebben nog een weg te gaan. Branche-organisaties kunnen hierin een rol spelen.
-
Die communicatie kan heel goed beginnen bij interesse. Wat leren die mensen nu eigenlijk? Ook in de richting van een werknemer zal een nieuwsgierige, geïnteresseerde houding een hoop goed doen. Idealiter zou een werknemer regelmatig geprikkeld worden de oude studieboeken nog eens na te slaan en nog eens te graven in het eigen geheugen. Wat heb ik al geleerd dat hier zou kunnen werken. Uiteraard moet er dan ook ruimte zijn om dit te doen, de werkgever heeft daar zeker invloed op.
-
Werkgevers doen er goed aan de verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van werknemers heel bewust te delen met die werknemers zelf. Als een individu zijn eigen keuzes maakt is de motivatie en kans op succes groter. Eigen keuzevrijheid binnen kaders kan prima werken. De werkgever zou vooral heel duidelijk moeten communiceren waar het heen zou kunnen, waar de mogelijkheden liggen binnen het bedrijf. Des te meer een werknemer vervolgens zelf nadenkt over hoe daar te komen des te groter is de kans dat het werkt. Als het levenslange leren nou echt nog eens waar wordt is de kans dat er aansluiting komt tussen verschillende levensfasen veel groter. In een rede van topmanager Drs. C.A.J. Herkströter (voorheen o.a. directievoorzitter Koninklijke Shell) over de aansluiting van universiteit onderwijs bij de praktijk wordt overigens ook een groot stuk verantwoordelijkheid bij de student gelegd. Ook hij wijst op de mogelijkheden van de informatietechnologie overigens.
-
Kennismanagement kan absoluut een rol spelen. Het is bekend dat mensen in de praktijk het meest leren van hun collega's. Als bedrijf kun je door de cultuur maar ook door infrastructuur zeker bijdragen aan het delen van al aanwezige kennis en het ontstaan van een gewoonte als bijvoorbeeld coaching van jonge werknemers door meer ervaren werknemers.
Het is duidelijk dat Prof van den Bosch een punt raakt dat veel bedrijven en ook opleidingen bezighoudt. Een eenvoudige oplossing is er ongetwijfeld niet. Maar een intuïtieve reactie, die je dus later gaat toetsen aan de wetenschappelijke inzichten van mensen als Prof van den Bosch blijkt in ieder geval een goed begin.
Auteur: Eelco Kraefft
Zie ook: