Twee voorbeelden van snel opgekomen internetsuccessen zijn Friendster en Orkut. Beide zijn manieren om de netwerken van mensen zichtbaar te maken. Je maakt een profiel aan met wat gegevens over jezelf, je geeft aan met wie je relaties hebt (privé, zakelijk) en nodigt die uit hetzelfde te doen. Vervolgens kun je je contacten zoeken met mensen die een bepaalde belangstelling delen en zo je netwerk uitbreiden. Het lijkt niet veel om het lijf te hebben maar het is erg populair. Er zijn meer op privé gerichte netwerken en ook zakelijke netwerken. Orkut, bedacht door een programmeur van Google, heeft het beide.

Ook instant messaging (MSN, ICQ en zo meer) en het populaire bloggen worden wel als toepassingen van social software gezien. Instant messaging kennen de meeste mensen van hun kinderen. Het is een manier om tekstberichten en inmiddels alweer veel meer uit te wisselen. Het wordt ook veel gebruikt om nieuwe mensen te ontmoeten en een netwerk van mensen met een gemeenschappelijke interesse te onderhouden.

Bloggen is ook een fenomeen. Een blog is een verzameling aantekeningen, meestal vrij persoonlijk van aard en meestal verwijzend naar iets op internet, een artikel of actualiteit. Wat van een blog een social software toepassing maakt is de reactiemogelijkheid, die meestal standaard zit ingebouwd in de software. Zo ontstaan er communities en wat je ook ziet is dat blogs allemaal naar elkaar verwijzen. Ook op die manier onstaan netwerken van mensen die interesses delen en meningen uitwisselen. Er zijn miljoenen blogs, uiteraard meer en minder lezenswaardig voor grote groepen mensen.

Dan is er ook nog specifiek op online samenwerking gerichte toepassingen (collaborative software). Een tijdje geleden waren er hoge verwachtingen van Groove. Die verwachtingen hadden alles te maken met de bedenker. Hij was eerder bedenker van Lotus Notes, dat nu onderdeel is van IBM. Groove maakt het mogelijk om samen te werken aan documenten, virtuele ruimtes te openen en online te communiceren. Groove richt zich vooral op de zakelijke markt.

ok bekend geworden is de expert management software. Dat is software die helpt om de ware experts op een bepaald terrein te identificeren. In dergelijke systemen verwerven mensen een bepaalde status door hun bijdragen en de meningen van anderen daarover. E-bay en Amazon maken er bijvoorbeeld gebruik van. Als je een goede staat van dienst hebt als recensent bij Amazon kunnen mensen dat zien, met als gevolg dat ze je bijdragen op hun waarde kunnen schatten.

Met de genoemde social software toepassingen ben ik nog niet eens compleet en ook zal er voorlopig nog geen einde komen aan de reeks nieuwe verschijningsvormen op internet van sociale software. De gemeenschappelijke noemer is dat het mensen bijeenbrengt op basis van een gemeenschappelijke interesse en dat het communicatie tussen die mensen via de computer bevordert.

Wat kunnen we van deze populaire internettoepassingen leren als we ons bezighouden met zakelijke internetcommunicatie?

• Ten eerste zijn de hiervoor genoemde toepassingen vaak min of meer spontaan opgekomen. Ze ontstaan vaak in de privésfeer, niet in een zakelijke omgeving. Wat daarbij vooral opvalt is dat de functionaliteit van de software vaak de wensen van de gebruikers volgt. De toepassingen veranderen zeker in het begin voortdurend. Geen van de genoemde voorbeelden is in één keer ontstaan. De eerste gebruikers waren vaak internetenthousiastelingen die ook bereid waren aan de ontwikkeling van applicaties mee te werken. Alle bedrijven die ik heb zien slagen met een internettoepassing kiezen deze benadering. Die bedrijven starten wel met een idee van wat ze een doelgroep wilt bieden maar zien dit niet als iets wat bij introductie af is. Ze nemen de tijd om uit te vinden wat werkt en veranderen in het begin veel.
• Een tweede ding dat opvalt is het belang van persoonlijke communicatie en het opbouwen van een reputatie. Orkut is heel snel populair geworden omdat er een programmeur van Google achterzit (en ook Google zelf heeft zich er achter opgesteld). Google heeft een reputatie en dat helpt. Er zijn ook voorbeelden van journalisten die buiten de krant om in een blog discussies aangingen, medewerkers van een bedrijf die in een eigen blog op persoonlijke titel 'customer service' verleenden en politici die op persoonlijke titel meer scoren dan de partij. In de wereld van de bloggers maar ook als recensent van Amazon of verkoper bij eBay wordt je beoordeeld op je (zichtbare) bijdrage. Zo ontstaat wat je kunt aanduiden als een 'meritocratie' .
• Alle genoemde voorbeelden zijn voortdurend bezig met drempels verlagen, regels en restricties verminderen. Een aantekening in je blog is zo gemaakt. Als je iemand aan je Orkut netwerk wilt toevoegen is een druk op de knop voldoende. Amazon maakt het makkelijk om een mening te geven over een boek, een recensent of een verkoper en maakt het mogelijk om lijstjes te publiceren van je favoriete boeken over een bepaald onderwerp. Critici hebben (overigens terecht) bezwaren op het gebied van privacy en eventueel misbruik van de verstrekte informatie. De oplossingen voor dit soort problemen komen echter na het succes en nier ervoor. Voor de groei en het succes van de netwerken en het betrekken van grote groepen mensen is het echter heel belangrijk om het makkelijk te houden en niet te veel beperkingen op te leggen.
• Ook heel interessant is dat de behoefte om ergens bij te horen, om je te identificeren met een onderwerp, specialisatie of groep kennelijk heel groot is. De successen op de genoemde terreinen leunen hier heel zwaar op. Mensen zijn in dit soort netwerken ineens heel gemotiveerd om hun kennis te delen, anderen te helpen en ze worden heel creatief als het gaat om het overbrengen van hun boodschap of het uitdragen van een mening.

Samenvattend:

• Internetcommunicatie vraagt om applicaties die het gedrag van gebruikers kunnen volgen. Iets is niet in één keer af maar moet in het gebruik ontstaan. Je kunt het je veroorloven om te zeggen dat iets nog niet defnitief is. Orkut is beta maar niet minder populair. Misschien is zelfs het tegendeel wel waar omdat mensen het gevoel hebben mee te mogen bouwen.
• Je reputatie hangt op internet vaak af van wat zichtbaar is voor anderen. Er is heel veel niet zichtbaar maar wat je zegt en doet op internet en in hoeverre je daarvoor van anderen openlijke steun krijgt zou wel eens je reputatie kunnen bepalen.
• Beperk je in het opleggen van beperkingen en zoek naar manieren om het gebruikers nog makkelijker te maken om mee te doen.
• Mensen zoeken aansluiting bij anderen. Wil je dat mensen zich bij je aansluiten dan moet je wel wat zinnigs van jezelf laten zien. Een mening, specialistische kennis, een statement, een helder merk, dat zijn allemaal dingen die aantrekkingskracht kunnen hebben.

In volgende artikelen zal ik nog wat concretere toepassingen bespreken van 'social software' in een zakelijke omgeving.